Leon Thomson, Nathan Bloom và nước cờ truyền thông của bóng bàn Anh trên sóng thiếu nhi

Trong đoạn phim ngắn do Table Tennis England công bố, Leon Thomson chuẩn bị cho buổi quay bằng một quả bóng dành cho chó. Không tem chứng nhận ITTF, không nằm trong danh mục thiết bị hợp chuẩn, không xuất hiện trong bất kỳ bảng thống kê nào. Nó chỉ có một nhiệm vụ duy nhất: khiến một đứa trẻ bật cười.

Vài giây sau đó, Thomson bịt mắt và vung vợt. Quả bóng vẫn đi đúng chỗ. Với khán giả nhí của CBeebies, đó là một màn ảo thuật. Với người đã ngồi đủ nhiều phòng họp báo để phân biệt được điều gì được ghi vào biên bản và điều gì bị gạt ra ngoài, đó là một tín hiệu cần đọc chậm hơn nhiều.

Mùa hè trống rỗng dạy tôi rằng thể thao là nhịp tim của xã hội. Những tháng sân vận động đóng cửa, lịch thi đấu bị xóa trắng, băng ghi hình không người, tất cả đã dạy tôi rằng sức sống của một môn thể thao không nằm ở bảng xếp hạng. Nó nằm ở chỗ môn thể thao ấy có còn hiện diện trong đời sống thường ngày của người ta hay không. Và cách nó hiện diện đôi khi quan trọng hơn việc nó hiện diện cùng ai.

Bối cảnh: một chương trình thiếu nhi và hai vị khách lạ

Sự việc nằm gọn trong một chương trình truyền hình dành cho trẻ nhỏ của BBC, thuộc thương hiệu CBeebies, với nhân vật trung tâm là chú chó Waffle trong loạt phim Waffle the Wonder Dog, phần lồng tiếng do Rufus Hound đảm nhiệm. Nhóm khán giả mục tiêu được xác định rõ: trẻ từ bốn đến bảy tuổi. Đây là độ tuổi mà các tổ chức thể thao quốc gia thường gọi bằng một cái tên kém hoa mỹ hơn nhưng chính xác hơn: cửa sổ tuyển mộ sớm.

Trong tập phim ấy, Leon Thomson xuất hiện với tư cách khách mời và cố vấn kỹ thuật. Anh đóng vai một người truyền cảm hứng, chơi bóng qua lại trước ống kính cùng một tay vợt nhí. Tay vợt nhí ấy là Nathan Bloom, mười tuổi tại thời điểm quay, đến từ Trung tâm Bóng bàn Barnet, thi đấu cho Urban TTC ở đấu trường Cadet BCL, và đang được huấn luyện một kèm một. Đoạn quay ghi nhận cảnh hai người chơi với quả bóng đồ chơi, xen lẫn màn trình diễn bịt mắt đã thành thương hiệu của Thomson. Anh cũng chuẩn bị cho buổi ghi hình bằng cách luyện tập với chính quả bóng đồ chơi đó.

Lịch phát sóng được công bố kèm theo: khung giờ 17 giờ 20 trên CBeebies, cùng bản phát lại vào lúc 14 giờ 40 ngày 27 tháng 9, và nội dung có sẵn trên nền tảng iPlayer. Ngày quay được ghi nhận là 11 tháng 4. Khoảng cách giữa ngày quay và ngày lên sóng kéo dài vài tháng, một nhịp sản xuất hoàn toàn bình thường với truyền hình thiếu nhi, nhưng cũng là lý do khiến mọi suy luận về hiệu ứng tức thời của chương trình trở nên khó kiểm chứng.

Thông điệp mà Table Tennis England gửi ra thì rất rõ: hy vọng có thêm nhiều trẻ em đến với bóng bàn. Đây là bài toán mà mọi liên đoàn quốc gia đều phải giải, và cách giải ở Anh lần này khá đặc biệt.

Điều gì thực sự đang diễn ra bên dưới màn ảo thuật

Cần tách bạch hai thế giới đang bị trộn lẫn trong cùng một khung hình. Thế giới thứ nhất là bóng bàn biểu diễn, nơi kỹ năng được trưng ra để gây kinh ngạc. Thế giới thứ hai là bóng bàn thi đấu, nơi kỹ năng được đo bằng điểm số. Màn bịt mắt của Thomson thuộc thế giới thứ nhất, và cần nói thẳng: nó không phải một cấu trúc chiến thuật, không có pha bóng, không có chỉ số. Nhưng nó cũng không phải trò rẻ tiền.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, việc theo dõi quỹ đạo bóng khi không có thị giác đòi hỏi khả năng định vị bằng thính giác và cảm nhận bản thể, tức là cơ thể phải xây dựng một bản đồ không gian từ tiếng bóng chạm bàn và chạm vợt. Đó là một kỹ năng thật, chỉ có điều nó nằm ngoài mọi hệ thống tính điểm. Và chính vì nằm ngoài hệ thống tính điểm, nó có thể làm được một việc mà một trận chung kết không làm được: khiến một đứa trẻ bốn tuổi ngồi yên trên ghế sofa và nhớ rằng có một môn thể thao tên là bóng bàn.

Quả bóng dành cho chó cũng vậy. Nó được chọn một cách có chủ đích vì tính phi tiêu chuẩn của nó. Một quả bóng hợp chuẩn sẽ không gây cười. Một quả bóng mềm, to, nảy sai nhịp sẽ gây cười. Trong ngôn ngữ của truyền thông thể thao, đây là đánh đổi có ý thức giữa tính chính thống và độ phủ sóng.

Con số không nói dối, nhưng chúng chỉ kể chuyện khi có người chịu nghe. Ở đây, không có con số nào để nghe cả. Nguồn tin gốc không cung cấp kết quả thi đấu, không có bảng xếp hạng, không có dữ liệu đối đầu, không có chỉ số kỹ thuật. Điều đó tự nó đã là một thông tin: đây hoàn toàn không phải câu chuyện thành tích. Đây là câu chuyện xây dựng nền.

Bức tranh đường ống phía sau một tay vợt nhí

Nathan Bloom xuất hiện trên truyền hình quốc gia ở tuổi mười, thuộc nhóm tuổi Cadet, tức nhóm dưới mười lăm theo hệ thống phân nhóm của Anh. Cậu bé thuộc một câu lạc bộ có tên tuổi, thi đấu ở một đấu trường cấp câu lạc bộ, và nhận huấn luyện cá nhân thường xuyên. Ba dữ kiện ấy, cộng lại, mô tả một mắt xích cụ thể trong đường ống đào tạo: lớp cơ sở có tổ chức, có câu lạc bộ, có huấn luyện viên riêng.

Đây là điểm mà những người chỉ quan tâm đến đội tuyển quốc gia thường bỏ qua. Một tay vợt mười tuổi được lên sóng không tạo ra huy chương. Nhưng ở độ tuổi ấy, tỷ lệ bỏ cuộc rất cao, và việc được nhìn thấy trên truyền hình có thể đóng vai trò như một liều giữ lửa. Nó biến bóng bàn từ một hoạt động sau giờ học thành một thứ gì đó có vẻ quan trọng, đủ quan trọng để được phát sóng.

Leon Thomson đứng ở vị trí đặc biệt trong bức tranh này. Anh vừa là huấn luyện viên một kèm một, vừa là nghệ sĩ biểu diễn. Sự song trùng ấy khiến anh trở thành cầu nối giữa hai tầng: tầng huấn luyện chuyên môn và tầng quảng bá đại chúng. Một liên đoàn có thể mời huấn luyện viên lên truyền hình, nhưng sẽ không được chú ý. Một liên đoàn mời một người vừa dạy bóng vừa làm ảo thuật thì có chuyện để kể.

Góc nhìn phản trực giác: bóng bàn Anh đang đi vay độ phủ sóng

Có một chi tiết dễ bị lướt qua trong cách dựng chương trình. Ở đây, thương hiệu lớn nhất không phải bóng bàn. Đó là Waffle. Bóng bàn xuất hiện như một vị khách trong ngôi nhà của người khác, chứ không phải chủ nhà mở cửa đón khán giả vào.

Điều đó nghe có vẻ kém sang, nhưng lại là lựa chọn hợp lý. Một môn thể thao tầm trung ở châu Âu không thể tự tạo ra một chương trình thiếu nhi đủ sức cạnh tranh với các nội dung giải trí đại chúng. Cách duy nhất để tiếp cận nhóm khán giả bốn đến bảy tuổi là đi nhờ vào một chương trình mà nhóm khán giả đó đã tin tưởng. Đây là logic của truyền thông xâm nhập, không phải logic của truyền thông sở hữu.

Nhưng chính vì là đi vay, cần đọc thông điệp này đúng mức. Đây là một tài liệu truyền thông của liên đoàn quốc gia, tức là một tín hiệu tiếp thị, không phải một báo cáo đánh giá tác động. Việc Table Tennis England nói rằng họ hy vọng có thêm nhiều trẻ em đến với bóng bàn là một phát ngôn về ý định, không phải một phát ngôn về kết quả. Nhãn gọi chương trình là một chương trình ăn khách dành cho trẻ em cũng là cách gọi của người viết, không phải số liệu đo lường khán giả đã được kiểm chứng.

Mức tăng tham gia thực tế từ một tập phim đơn lẻ, nếu có, sẽ rất khó tách khỏi các yếu tố khác. Câu lạc bộ Barnet hay Urban TTC có thể ghi nhận một đợt đăng ký tăng sau khung phát sóng, nhưng để quy kết nhân quả thì cần dữ liệu theo quý và theo năm, thứ mà nguồn tin này không có.

Còn một điểm cần nói thẳng vì nó thuộc về trách nhiệm nghề nghiệp: một trẻ vị thành niên mười tuổi được đưa lên truyền hình quốc gia. Mọi thứ liên quan đến sự đồng thuận và bảo vệ trẻ em trong môi trường truyền thông đều cần được xử lý theo chuẩn mực. Việc bản tin ngắn không nêu chi tiết về các bước này là chuyện bình thường, không phải dấu hiệu có vấn đề. Nhưng nó là điều phải nằm trong đầu người đọc khi đánh giá bất kỳ chương trình nào có trẻ em tham gia.

Vì sao chi tiết nhỏ này đáng được ghi lại

Nếu nhìn theo chuỗi lan truyền của ngành, hiệu ứng rõ nhất nằm ở tầng cơ sở. Một chương trình thiếu nhi uy tín đưa bóng bàn vào khung giờ vàng của trẻ nhỏ có thể thúc đẩy nhu cầu tìm lớp học, tìm câu lạc bộ gần nhà. Đây là hiệu ứng có độ trễ, thường chỉ nhìn thấy sau một đến ba tháng, và thường chỉ nhìn thấy ở cấp địa phương chứ không phải trên bảng tổng hợp quốc gia.

Ở tầng thiết bị, tác động gần như trung tính. Không ai mua vợt vì một quả bóng đồ chơi. Ở tầng giải đấu và thương mại sự kiện, tác động không đáng kể, vì chương trình này nằm hoàn toàn ngoài lịch thi đấu. Ở tầng giá trị thương mại cá nhân, người được lợi rõ nhất là Leon Thomson, với tư cách một nghệ sĩ bóng bàn có thương hiệu riêng. Đó là một kênh giá trị khác với kênh đại diện thương hiệu của các vận động viên đỉnh cao, và nó bền hơn nhiều so với một hợp đồng theo mùa giải.

Giữa tiếng hò reo, tôi học cách lắng nghe khoảng lặng của sân đấu. Ở đây khoảng lặng ấy là một quả bóng không hợp chuẩn, một tay vợt nhí không có bảng thành tích, và một kênh truyền hình không có bình luận viên thể thao nào ngồi bàn. Chính vì vậy mà nó đáng được ghi lại, thay vì bị xếp vào mục tin vặt.

Điều còn lại sau khi đèn sân khấu tắt

Có một cám dỗ mà tôi luôn phải tự cảnh báo mình. Khi đã làm nghề đủ lâu, người viết dễ biến mọi chi tiết nhỏ thành biểu tượng lớn. Một quả bóng nhựa có thể bị thổi thành một luận đề về chiến lược phát triển quốc gia. Nên cần giữ đúng tỷ lệ: đây là một tín hiệu nhỏ, tích cực, có thật, nằm ở tầng gieo mầm.

Điều đáng suy nghĩ nằm ở chỗ khác. Một liên đoàn bóng bàn quốc gia phải mượn đến sóng thiếu nhi và một quả bóng dành cho chó để tiếp cận đứa trẻ bốn tuổi, trong khi hệ thống thi đấu chuyên nghiệp của họ có hàng trăm trận mỗi năm nhưng gần như không chạm tới nhóm khán giả ấy. Khoảng cách đó không phải là thất bại của riêng bóng bàn. Nó là khoảng cách chung của phần lớn các môn thể thao không nằm trong nhóm giải trí thương mại hàng đầu.

Khi đèn sân khấu tắt, tôi vẫn nghe thấy câu hỏi của chính mình. Nếu một quả bóng đồ chơi và một chiếc bịt mắt có thể khiến nhiều trẻ em cầm vợt hơn là một tấm huy chương vàng được phát lại trên bản tin, thì tiêu chuẩn nào đang định nghĩa thành công của một môn thể thao? Câu trả lời có lẽ không nằm ở bảng xếp hạng hôm nay, mà nằm ở số lượng đứa trẻ bảy tuổi của mười năm sau vẫn còn nhớ mình đã từng thấy bóng bàn trên truyền hình. Và nếu điều đó đúng, những quả bóng không hợp chuẩn sẽ cần được tính vào câu chuyện nghiêm túc của môn thể thao này.