20-22 ở Nguyễn Du: Điều bảng xếp hạng không kể về Nguyễn Thùy Linh và Xu Wen Jing

Điểm số trên bảng điện tử sân Nguyễn Du dừng lại ở con số 20-22. Không phải 10-21. Không phải 10-21 lần nữa. Đó là điều đầu tiên tôi viết vào sổ, gạch chân hai lần, trước khi kịp nhìn sang bên kia lưới. Ba tháng trước, tại Korea Masters, cùng cặp đấu này kết thúc trong hai game mà Nguyễn Thùy Linh chỉ giành được hai mươi điểm tổng cộng. Cô bước ra khỏi sân với khuôn mặt không biểu cảm, và tôi ngồi trên khán đài ghi lại từng pha bóng mà Xu Wen Jing xé toạc hàng thủ của cô bằng những cú đập chéo sân. Hôm nay, tại giải đấu trên sân nhà, khoảng cách thu hẹp đến mức người ta có thể đếm nó bằng hai quả cầu lông - quả thứ hai mươi ở game hai rơi đúng xuống vạch biên, và trọng tài biên giơ tay xuống. Tôi không cãi lại. Tôi xem lại băng ghi hình mười lần và đếm bảy tình huống áp sát ở bốn điểm cuối cùng của game hai. Bảy tình huống, ba lần Xu Wen Jing thắng. Cô ấy không khóc trên sàn đấu. Cô ấy khóc trong phòng cân, và điều đó không ai quay được. Nguyễn Thùy Linh bước vào Vietnam Open với vị trí số 32 thế giới. Xu Wen Jing đứng thứ 72. Con số đó, nếu chỉ đọc trên giấy, kể một câu chuyện khác với những gì diễn ra trên sàn đấu. Vietnam Open là giải Super 100 trong hệ thống BWF World Tour - giải đấu mà các tay vợt trẻ dùng để tích điểm, và các tay vợt cựu binh dùng để giữ ngôi. Thùy Linh, người đã lọt vào top 32 sau nhiều năm leo dốc từ các giải Challenger và International Challenge, chọn đây làm điểm neo trên lịch thi đấu mùa giải thường niên. Xu Wen Jing, cựu vô địch đơn nữ trẻ thế giới, vô địch Indonesia Masters Super 100 mà không thua game nào, chọn đây làm bàn đạp. Ở góc độ hệ thống, đây là cuộc chạm trán giữa hai mô hình phát triển hoàn toàn khác nhau. Một bên là Việt Nam với Nguyễn Thùy Linh - tay vợt số một quốc gia trong đơn nữ, và Nguyễn Tiến Minh - người đàn ông bốn mươi ba tuổi vẫn còn phải ra sân vòng loại ở cùng giải đấu, hai lần thua trong một ngày. Bên kia là Trung Quốc với một tay vợt mười chín tuổi đứng thứ 72 thế giới, nhưng được đào tạo trong hệ thống có thể sản sinh ra hàng chục cái tên tương tự mỗi chu kỳ. Tôi không thích dùng từ "bất ngờ" cho kết quả này. Bất ngờ là khi một tay vợt hạng 200 hạ một tay vợt hạng 30. Còn khi một cựu vô địch trẻ thế giới, xếp hạng 72, đánh bại tay vợt hạng 32 mà cô ấy đã từng thắng cách biệt, thì đó không phải bất ngờ. Đó là khoảng cách giữa hai hệ thống đào tạo, gói gọn trong bốn mươi điểm cầu lông. Cần phải nói rõ về chất lượng của hai trận thua. Trận ở Korea Masters là một thảm họa chiến thuật - Thùy Linh thua 10-21, 10-21, và tôi nhớ mình đã ghi vào sổ dòng chữ: "Không có phương án B". Trận ở Vietnam Open có ít nhất bốn điểm khác biệt về mặt kỹ thuật, và tôi sẽ đi qua từng điểm. Thứ nhất, khả năng tạo đột biến tốc độ của Xu Wen Jing không biến mất, nhưng Thùy Linh đã học được cách làm chậm nó. Ở game một, Xu dẫn 16-14 trước khi thắng 21-17. Nhưng Thùy Linh từng dẫn 8-13, san bằng 13-13, và đó là lần đầu tiên trong hai lần chạm trán mà cô ấy giữ được thế trận ở giữa game. Cô kéo Xu vào những pha cầu dài - rally trung bình mười đến mười hai nhịp - và buộc đối thủ phải di chuyển ngang liên tục, thay vì để cô ấy đứng một chỗ và chờ bóng ngắn để đập. Thứ hai, cú bỏ nhỏ của Thùy Linh ở game hai là vũ khí thật sự. Cô dẫn 17-14 bằng ba điểm liên tiếp, trong đó hai điểm đến từ bỏ nhỏ trên lưới sau những pha điều cầu ngược góc. Đây là điểm tôi chưa từng thấy ở trận Korea Masters. Cô ấy đã chuẩn bị. Cô ấy đã xem lại băng. Cô ấy đã biết Xu sẽ đứng cao ở phía sau sân để chờ đập, và cô kéo Xu lên lưới. Thứ ba, và đây là điểm đau nhất - khả năng kết thúc điểm ở giai đoạn quyết định. Từ 17-14, Thùy Linh để thua bảy trong chín điểm tiếp theo. Xu gỡ thành 17-17 bằng hai cú đập chéo và một cú cắt cầu trái tay. Ở 20-20, Thùy Linh có hai lượt giao bóng và để mất cả hai. Cú giao bóng thứ nhất quá thấp và dài, Xu đập thẳng. Cú thứ hai ngắn hơn, nhưng đủ ngắn để Xu cắt cầu và kéo Thùy Linh ra khỏi vị trí giữa sân. Bảy điểm trong chín. Đó không phải vấn đề thể lực. Đó là vấn đề quản lý điểm số dưới áp lực. Tôi không cãi lại. Tôi xem mười bốn trận băng của Thùy Linh trong hai mùa gần nhất và đếm bốn mươi bảy tình huống áp sát mất điểm từ tỷ số 17 trở lên. Con số đó - hai mươi chín lần - xuất hiện lặp lại trong các trận gặp đối thủ trẻ hơn, có lối đánh nhanh. Đây không phải trận thua của một tay vợt yếu. Đây là điểm yếu hệ thống của một tay vợt đã được đào tạo trong một môi trường thiếu đi áp lực thi đấu đỉnh cao thường xuyên. Và đây là phần mà tôi cần phải nói rõ. Khi tôi phân tích trận đấu này, tôi không được phép chỉ nhìn vào Thùy Linh. Cùng ngày hôm đó, Nguyễn Tiến Minh, bốn mươi ba tuổi, thua ở vòng một sau khi vượt qua vòng loại. Anh ấy vẫn ở đó. Anh ấy vẫn đánh. Nhưng anh ấy đã là người của mười lăm năm trước, và không có ai đứng sau lưng anh ấy để tiếp quản áp lực. Đây là bài toán cấu trúc của cầu lông Việt Nam - một môn thể thao dựa vào hai cái tên trong gần hai thập kỷ. Trong đơn nam, Nguyễn Tiến Minh. Trong đơn nữ, Nguyễn Thùy Linh. Không có tuyến sau rõ ràng. Không có áp lực nội bộ trong đội để buộc tay vợt số một phải cải thiện mỗi ngày vì sợ mất suất. Trung Quốc có hàng chục tay vợt nữ trong top 100 thế giới. Xu Wen Jing đứng thứ 72 ở Trung Quốc - cô ấy có thể không phải tay vợt số hai hay số ba của quốc gia mình. Cô ấy chỉ là một trong những người trẻ được đẩy ra sân đấu quốc tế để tích lũy kinh nghiệm. Ở phía bên kia, Thùy Linh là tay vợt số một. Cô ấy không có ai đẩy cô ấy. Cô ấy phải tự đẩy mình. Và điều đó, qua mười tám năm quan sát làng cầu lông nữ, tôi biết là không đủ. Có một nghịch lý mà tôi muốn đặt trên bàn. Về mặt kỹ thuật, lối đánh của Thùy Linh - kiểm soát rally, phòng ngự chủ động, điều cầu biến hóa - phù hợp với các giải đấu tầm trung. Đó là lý do cô ấy đứng thứ 32. Nhưng ở tầm dưới top 20, nơi các tay vợt trẻ có tốc độ vượt trội xuất hiện thường xuyên hơn, lối đánh đó trở thành gánh nặng. Bởi vì để kiểm soát rally, bạn cần phải thắng điểm khi rally đã được kiểm soát. Và khi đối thủ có khả năng tạo đột biến tốc độ bất kỳ lúc nào, cái gọi là "kiểm soát" chỉ là trạng thái tạm thời giữa hai lần đập cầu. Tôi không nghĩ Thùy Linh cần thay đổi toàn bộ lối chơi. Cô ấy cần một lớp kỹ năng thứ hai - khả năng tăng tốc khi cần thiết, tương tự như cách Xu Wen Jing tăng tốc trong bốn điểm cuối game hai. Ở tuổi hai mươi bảy, điều này hoàn toàn khả thi về mặt thể chất. Nhưng nó cần một huấn luyện viên hiểu chiến thuật đối đầu cụ thể, và cần những buổi tập với đối thủ mô phỏng tốc độ của Xu. Điều đó đòi hỏi hệ thống, không chỉ cá nhân. Về Xu Wen Jing, tôi sẽ không tôn sùng cô ấy dựa trên hai trận đấu và một danh hiệu Super 100. Cô ấy mười chín tuổi, từng vô địch trẻ thế giới, vô địch Indonesia Masters Super 100 không thua game nào, và vừa đánh bại tay vợt hạng 32 hai lần liên tiếp. Đó là mẫu dữ liệu tốt ở tầng dưới. Nhưng tôi chưa thấy cô ấy đối đầu với top 10 thế giới. Tôi chưa thấy cô ấy đánh một giải Super 750 với bảy trận liên tiếp trong bảy ngày. Tôi chưa thấy cô ấy thua và phản ứng thế nào. Điều tôi thấy ở cô ấy, và điều khiến tôi chú ý hơn cả tốc độ, là khả năng phòng ngự. Trong game hai, Thùy Linh có ít nhất năm pha tấn công liên tiếp mà đáng lẽ phải thắng điểm. Xu đỡ được bốn. Cô ấy không chỉ là tay vợt tấn công. Cô ấy là tay vợt tấn công biết cách sống sót khi đối thủ đánh vào cô ấy trước. Điều đó khiến cô ấy trở thành mẫu tay vợt mà các hệ thống đào tạo đỉnh cao muốn sản sinh. Và điều đó, một lần nữa, quay lại chỉ vào cấu trúc của chúng ta. Sân vận động đóng cửa, nhưng gara ô tô vẫn sáng đèn. Xu Wen Jing không tập trong gara. Cô ấy có nhà thi đấu. Cô ấy có đội ngũ phân tích. Cô ấy có đối tác tập luyện mô phỏng mọi lối đánh cô ấy sẽ gặp ở World Tour. Đó là cái mà tay vợt trẻ Việt Nam thiếu, và không phải vì họ kém tài năng. Người ta nhìn huy chương. Tôi nhìn bàn tay giữ chiếc vợt nứt. Tôi đã nhìn thấy bàn tay đó ở nhiều tay vợt trẻ Đông Nam Á trong mười tám năm qua. Và tôi tự hỏi: nếu Xu Wen Jing sinh ra ở Việt Nam, liệu cô ấy có đứng ở vị trí này vào năm mười chín tuổi không? Câu trả lời đáng buồn, dựa trên mọi dữ liệu tôi có, là không. Đó không phải là kết luận về tài năng. Đó là kết luận về cơ hội. Và cơ hội, trong thể thao đỉnh cao, không phải là thứ mà một cá nhân có thể tự tạo cho mình. Điều tôi muốn nhìn thấy tiếp theo không phải là liệu Thùy Linh có thắng lại Xu Wen Jing ở lần gặp sau. Điều tôi muốn nhìn thấy là liệu có ai đứng sau Thùy Linh trong ba đến năm năm tới hay không. Nếu câu trả lời là không, thì trận thua 20-22 ở Nguyễn Du sẽ trở thành một trong những dấu mốc cuối cùng của một thế hệ, chứ không phải là một cột mốc của một chu kỳ mới. 80 trang nhật ký, 100 trang sách. Phần không in bao giờ là phần nặng nhất. Trong cuốn sổ của tôi tối nay, có bảy điểm về Xu Wen Jing, năm điểm về Thùy Linh, và ba dòng trống cho những cái tên tôi chưa biết đến. Ba dòng trống đó là phần tôi muốn điền nhất trong hai năm tới.